Peper (Piper nigrum)

Peper is ongetwijfeld het meest populaire en het meest gebruikte specerij ter wereld. Reeds eeuwen geleden had elk zichzelf respecterend eethuisje of restaurant op elke tafel een zout- en een pepervatje staan. En hierbij is zout eigenlijk meer een conserveringsmiddel om voedingswaren langer te bewaren (denk aan het pekelen) dat weinig aan de smaak toevoegt, eerder vermindert door overstemming en gewenning; bovendien niet eens een "specerij", want een chemies zout, gewonnen uit mijnen of op de zee. Peper daarentegen, is in alle opzichten een smaak-verbeteraar: akkoord, zijn scherpe en sterke smaak kan ook gebruikt worden om de bijsmaak van niet-meer-zo-vers voed-sel te verbergen, maar in het algemeen geeft het meer pit aan het voedsel, en is het een toegevoerde waarde -lees: een verbetering- voor een gerecht. En het bijzondere aan Peper is: het kan niet alleen gebruikt worden voor en-kele of welbepaalde gerechten, maar nagenoeg voor ALLE gerechten. Het is het meest universele specerij. Het versterkt de smaak van vlees, en geeft een pittige smaak aan soep en puree, maar worst ook (met mate) gebruikt is som-mige gebaksoorten zoals bvb in pepernoten.

Dat verklaart ook meteen zijn groot succes: Peper heeft in zijn opmars van-uit zijn Oosterse bakermat India een "gouden" traject afgelegd en heel wat mensen door zijn handel rijk en welvarend gemaakt. Het is al bekend uit oude Indiese geschriften in het Sanskriet waar het pipali werd genoemd. Via Perzië kwam het gebruik van peper bij de Egyptenaren en de Oude Grieken. De Oude Romeinen noemden het specerij piper, waar het Nederlandse woord peper direkt van afstamt. In de Middeleeuwen werd peper naar Europa ge-bracht door de Arabieren, waarbij Alexandrië in Noord-Afrika de rijkste door-voerhaven voor de peperhandel was. Daarna lag het monopolie voor de peper -handel tot de 16de eeuw bij de Italiaanse havensteden Venetië, Genua, Pisa en Florence. Volg het spoor van rijkdom die de handel in specerijen bracht, inspireerde op het eind van de 15de eeuw scheepvaartnaties om te proberen een zeeroute naar India te vinden als alternatief voor de handelskaravanen over land. Als gevolg daarvan ontdekte de Spanjaard Columbus de "Nieuwe Wereld", maar was het de Portugees Vasco da Gama die een zeeroute langs Kaap de Goede Hoop ontdekte. De Nederlandse Verenigde Oostindiese Com-pagnie is oner andere ontstaan vanuit de weens om zelf peper (en andere spe-cerijen) te gaan halen, en zich te verrijken.

Een proces dat resulteerde in het koloniale tijdperk waarin deze scheepvaart-grootmachten plantages in deze kolonies aanlegden waar ze de plaatselijke bevolking manu militari als slaven lieten werken; een proces dat deze naties stuk voor stuk toelieten hun eigen schatskist te vullen door de rijkdommen te plunderen van hun overzeese gebieden. In deze koloniale tijden was en bleef de prijs van peper hoog, vandaar de termen peperduur en een gepeperde rekening.

Als gewas is de Peperplant gemakkelijk om te telen: hij gedijt evenwel slechts in een vochtig-tropies klimaat; hij heeft dus veel water en warmte nodig. Als een klimplant die tot 20 meter hoog in de bomen klimt, behoort hij van natu-re tot de "onderbegroeiing" in zo'n tropies bos, en heeft hij geen rechtstreeks zonlicht nodig, want gedijt in de half-schaduw. De bloemen bestaan uit minus -kule witgelige bloempjes die op lange aren van zo'n 12 cm lang groeien, waar -uit dan besjes in een tros groeien. Zolang ze onrijp zijn, blijven die besjes groen; bij rijpheid verkleuren ze naar rood (zie foto's hierboven).

Dat er verschillende soorten peper bestaan, heeft te maken met waneer deze trossen met besjes geplukt worden, en met welke bewerkingen men erop uitoefent:
-groene peper: bestaat uit besjes die onrijp worden geplukt, maar onmiddel-lijk worden geconserveerd in een bewaarmiddel (azijn of zout water) om te verhinderen dat ze zouden beginnen kapot gaan.
-rode peper: bestaat rode besjes die pas van de plant worden geplukt wan-neer ze helemaal rijp zijn; na droging krijgen ze een roodbruine kleur; ze zijn wat "zoeter" en zachter van smaak.
-zwarte peper: bestaat uit groene besjes die onrijp worden geplukt, en die men laat drogen; hierdoor verkleuren ze van donkerbruin tot zwart; de uitge-droogde zaadhuid geeft hen een gerimpeld uiterlijk (zie stroken links en rechts); zwarte peper smaakt het meest aromaties.
-witte peper: bestaat rode besjes die rijp geplukt worden, en een week in wa-ter geweekt worden om te gisten; hierdoor barsten ze open en komende de witte korrels (zaden) tevoorschijn uit hun zaadschil, die dan gespoeld, ge-droogd en bewaard worden; witte peper heeft de scherpste smaak en is het duurst.

De scherpe smaak van Peper is te danken aan alkaloïdachtige amiden, waar-van piperine de belangrijkste is; een vluchtige olie verleent hem zijn aroma. Peperkorrels kunnen lang worden bewaard, op voorwaarde dat dit gebeurt op een koele, donkere, droge plaats. Eenmaal gemalen verliest Peper smaak en aroma door verdamping binnen de 3 maanden. Pas tegen de 3de eeuw n.Chr. werd (zwarte) Peper voor het eerst genoemd in Chinese teksten - waar het wordt omschreven als "vreemde peper" (Hu Jiao) tegenover de "Chinese pe-per" , de Szechuanpeper- . Geneeskrachtig staat het in de Traditionele Chine-se Geneeskunde (TCG) bekend om zijn opwarmende eigenschappen. Peper is als Boogschutter-kruid ook kenmerkend opwekkend en stimulerend (yang): het verwarmt de maag, bevordert de spijsvertering, stimuleert het ademhalingsstelsel, verdrijft koude (wordt toegepast bij verkoudheid, griep, koude rillingen, krampen, gewrichtspijn, hoofdpijn). In die mate dat het zelfs soms aangewend bij depressie; de uitdrukking "peper in iemands reet stop-pen" betekent iemand tot actie aansporen. In de Indiase Ayurvediese genees -kunde wordt Peper gebruikt als tonic voor de behandeling van verkoudheid, hoesten, astma, sinus en verstopte neus.

Door wanden en slijmvliezen tot meer aktiviteit aan te vuren, reinigt Peper ze ook: Peper helpt de slagaders schoon te houden door de afbraak van vet-cellen te stimuleren en door overtollig cholesterol van arteriële wanden te schrapen, atherosclerose te verminderen en dus indirect het hart te bescher-men. Het wordt ook bestudeerd vanwege het vermogen om geheugenverlies en andere cognitieve storingen te verminderen die gepaard gaan bij het af-sterven van hersencellen bij ouderlingen door Alzheimer en dementie. Reeds vanaf oudsher werd de energie van Peper in verband gebracht met het ver-drijven van negativiteit en het beschermen tegen het "kwade oog". Het houdt figuurlijk "de ogen open", en wordt letterlijk gebruikt voor de behan-deling van oogproblemen. Het werd dan ook gebruikt in het smudgen, en in voodoo en magiese praktijken.
Wat het wereldse en meer bepaald het voor Boogschutter zo belangrijk finan-cieëel aspekt betreft, is (zwarte) Peper de meest verhandelde specerij ter we-reld. In oude kulturen is het dan ook gebruikt als valuta, en werd het "zwart goud" genoemd. Het werd gebruikt om losgeld en belastingen mee te beta-len, en het lag zowel aan de basis van de oude handelsroutes met karavanen over land vanuit het Oosten, als aan de zoektocht naar nieuwe handelsroutes over zee naar het Oosten.