Es - Ash (Fraxinius excelsior)
Met de Es hebben we een boom die heel kort in naam is, en schijnbaar even weinig interessant is. Even checken: wat weet jij als bijzonderheden over de Es te vertellen? Verder dan dat hij zwarte knoppen heeft en dat zijn bladeren mooi geveerd zijn -iets wat men tijdens zijn schooltijd heeft geleerd- zullen de meesten dan ook niet geraken. Ja hoor, het is eh een statige boom, die eh groot kan worden ..... Verder dan gemeenplaatsen te debiteren, valt de Es dus moeilijk te katalogeren. Of toch: zo-als men de meeste kinderen moet aanmanen om "mooi recht op hun stoel te zitten met hun voeten onder tafel", behoort de es naar analogie tot deze kinderen die van nature recht zitten. De es is een boom die recht omhoog groeit, zo recht dat zijn hout sinds oudsher werd gebruikt voor alle soorten stelen en stokken die recht moesten zijn: voor speren en pijlen bij de Oude Grie-ken en Romeinen; stelen voor werktuigen zoals bijlen, spaden, honkballknuppels, roeispanen, biljartqueu's, turntoestellen tot en met ste-len om fruitbomen mee te stutten. Omdat essenhout toch nog een zekere soepelheid en buigzaamheid heeft, is het ook uitstekend geschikt voor het vervaardigen van meubels, par -ket, trappen, betimmering, en vroeger voor het vervaardigen van karren en koetsen, en bogen. De Es is geschikt voor hak-houtbeheer: daardoor ontstaan verschillende zijstammen die mooi recht opgroeien.
Het was vroeger nog om andere redenen nuttig om een es in de houtwal of heg te hebben: essenloof werd sinds oudsher als vee-voeder gebruikt, en hij staat bekend voor zijn weldoende uit-straling. Hij kan tot 40 meter hoog groeien, en is daardoor één van de grootste bomen van het Europese kontinent, waar hij overal voorkomt. Zijn soortnaam excelsior betekend: uit-stekend, hoger dan de andere bomen. De es Yggdrasil was vol -gens de Edda (Noors epos), de wereldboom die voor de verbin -ding tussen de wereld, de onderwereld en de hemel zorgde. Een boom met een bijzondere macht dus.
Een macht die van boom op mensen kon overgaan: de gevrees-de Vikings werden ook wel eens essemensen genoemd omdat hun boten, hun speerschachten en messeheften uit essenhout waren gemaakt. De Es was het symbool voor "onsterfelijkheid" (kap hem om, en hij groeit weer uit) en voor levenskracht. In de Keltiese mythologie staat de Es voor kracht, gezondheid, bescherming, moed, en wordt hij geassociëeerd met het be-reiken van meesterschap over zichzelf, zijn kennis en zijn ta-lenten. Hierin kunnen we duidelijk het Zonne- of Leeuw-principe in herkennen. Hoe niet alleen tot ZELFkennis te ko-men, maar ook zijn innerlijke demonen te overwinnen en zich-ZELF te healen. Leeuw is een VuurTeken, vandaar dat we ook heel wat associaties tussen de es en dat Element kunnen terug-vinden. Door zijn hoogte trekt de Es vaak de bliksem aan; in een tijdperk of op een plaats waar er geen bliksemafleiders waren. Het sap in zijn hout doet ook een kampvuur oplaaien, en ver-licht de donkerte met een flits. Hieraan dankt hij ook zijn La-tijnse naam, want Fraxinus betekent: vuurschijnsel. In deze kontext zou de naam ash refereren naar de grijze schors die een asse-kleur heeft.
Medicinale toepassingen berusten op zijn samentrekkende ei-genschappen bij de behandeling van jicht, reuma, artritis, wis-selkoortsen, diarree en urineweginfekties. Een aftreksel van de schors werkt ontstekingswerend, hoestkalmerend, stollings-remmend, slijmoplossend en astmakalmerend. Voor zijn snelle groei prefereert de Es een voedselrijke en vochtige bodem, waar -door hij vaak langs waterwegen voorkomt. Hij wordt door heel wat woudbewoners bezocht. Zijn zaden worden gegeten door een heel gamma van vogels en zoogdieren: vinken, kardinalen, gorzen, eekhoorns, muizen, everzwijnen en herten. Omdat tus-sen zijn verschillende stammen holtes kunnen ontstaan, zijn dat uitgelezen nestplaatsen voor spechten, uilen, eenden, boom -klevers en eekhoorns.
Zo sterk, imponerend, massief, majestueus zelfs de Es kan over -komen, we weten sinds een decennia dat hij niet onkwetsbaar is, want zoals alle sterke wezens heeft hij ook een achillespees of "blinde vlak": de laatste jaren zijn heel wat essen gesneuveld door de essenziekte. Verantwoordelijk hiervoor is een schimmel -infektie die uit Oost-Azië is over gewaaid en de essenrangen serieus heeft gedecimeerd. De schimmelsporen belanden op de bladeren, en naarmate het mycelium uitgroeit dringt het de takken binnen en stoort het transportweefsel van de boom. Op die manier sterft de es als een soort melaatse stuk voor stuk af: essentaksterfte. Op de aangetaste delen verschijnen zwarte vlek -ken. Thans probeert men resistente bomen te kweken om het essenbestand weer aan te vullen.
De Latijnse uitdrukking "Citius, Althuis, Fortuis" betekent "Sneller, Hoger, Sterker" werd als spreuk voor de Olympiese Spelen gekozen, en symboliseert het ideaal van prestatie en vooruitgang; de overtreffende trap. Maar die drang om de aller-beste of de beste ter wereld te zijn, is in wezen ook een soort kramp die tot burn-out en uitholling van de chi of levensener-gie leidt: niet alleen schuurt men tegen de limieten aan van wat kan of wat mogelijk is, maar bovendien schroeft men zijn pres-tatiedrang dermate hoog op, dat dit ten koste gaat van zijn ge-zondheid en zichzelf. De tol van een carrière als topatleet ver-taalt zich steeds in een aantal blijvende stress-fracturen; en de carrière als ceo van een groot bedrijf vertaalt zich steeds in tal-rijke stress-ziekteverschinselen door de voortdurendee ratrace. Wat is "succes", behalve dat ene gloriemoment dat men de "top heeft bereikt"? Het leven bestaat niet louter uit pieken, maar uit de opeenvolging van pieken EN dalen. Dus wie alleen maar op "uitstekend" mist, komt vroeg of laat ook in aanmer-king voor de keerzijde van de médaille: faling, mislukking, on-voldoende. Dus om niet als een bi-polair door het leven te gaan, verdient het eerder aanbeveling om zich NIET onder druk te zetten of te laten zetten, en met een "goed" tevreden te zijn. Omdat yang op zijn toppunt steeds keert in yin -na het berei-ken van de top, volgt de weg terug naar beneden; na het hoog-tepunt volgt het dieptepunt; na geluk komt ongeluk- is het aan -gewezen die extremen af te toppen, zodat de decompressie of de weg naar beneden ook minder diep valt.
Heb je persoonlijk af te rekenen deze beschreven problematiek, zoek dan eens het gezelschap van een Es op, want die kent BEI-DE kanten van de realiteit, en zal je in de juiste gemoedsgestel-tenis helpen te tunen. Onder het bladerdek van een Es is het altijd goed van te vertoeven; en heus niet alleen in de zomer voor zijn schaduw.
"
